Piknik-korga

cropped-redigertzz4s61311.jpgDå eg var lita jente ville eg bli ei sånn mamma med langt og lyst fletta hår. Sånn med blomekrans i.

Eg ville ha flagrande hippieskjørt rundt hoftene og  lærveske hengande på skuldera,

og så ville eg ha ei bugnande piknik-korg. Ja, ei slik med heimebakte rykande varme rundstykke pakka inn i kjøkkenhandkle med raud silkesløyfe rundt. Eg ville ha ei glasflaske med nypressa appelsinjuice og fire stetteglas.

Eg fekk aldri langt lyst hår som eg kunne flette saman i ein blomekrans.

Dei flagrande hippieskjørta mine har mest hengt i skapet. Og lærveska, ho har eg berre drøymt om. Stetteglasa dei står i ulike variantar i skapet, sånn omtrent tre av kvar sort.

Men i fjor kjøpte eg meg ei piknik-korg.

Så vart eg endeleg ei slik mamma som har piknik-korg eg og,

sjølv om eg ikkje har fire stetteglas av same sorten eingong, eller langt lyst hår med flette og blomekrans, flagrande hippieskjørt rundt hoftene, eller lærveske  på skuldera.

Men rundstykkene og juicen trur eg  jammen meg at eg får kjøpe på Kiwi.

 

 

Det lille store

Før såg eg etter dei store undera

Etter det spekakulære, miraklar

Heilt til eg såg at dei store tinga skjedde

rett framfor augo mine

At dei eg var glad i voks til

Dei dagane som gjekk, mens vi levde,

midt i alt

graset som gror, fuglesongen

Sola som går opp og ned, opp og ned

Kvardagane så fulle av små under

 

Eg såg det ikkje så ofte før,

berre fordi eg leita etter det spekakulære

Der i lengsla mista eg det nære, det som var der

kvar dag, rett ved sida mi

 

 

 

17.maitale på Rubbestadneset 2016

Kjære sambygdingar, kjære små og store Rubbarar,  kjære gamle og nye landsmenn- og kvinner!

Gratulera med dagen!

Den finaste dagen i året i Norge – det er 17. mai. Ei veninne av meg, ein av våre nye landskvinner, fortalte meg dette for nokre år sidan. Ho måtte flykte frå krigen i sitt heimland. Eg lurte på kvifor ho meinte at 17.mai var den finaste dagen. «Jo, det skal eg fortelle deg- På 17. mai er alle så glade. På 17.mai helser alle på alle. Alle smiler til kvarandre og alle ser kvarandre».

Mi venninne hadde jammen meg rett. I dag har vi heist flagget. Vi har kledd oss opp i vår finaste stas, med bunader og finkle. Vi har pynta til fest. Vi går ut for saman å feire landet vårt, for saman å feire demokratiet vårt og grunnlova vår.Det er faktisk den einaste nasjonale høgtidsdagen vi feirar ute- saman. Og så er det den dagen i året vi helser og smiler til alle. Også dei vi ikkje kjenner.

Korleis vi møter nye folk er forskjellig frå bygd til bygd. Alle har sine kulturar. Her på Rubben f.eks har eg lagt merke til at det skjer noko magisk når ein kjem forbi Rubbestadnesetskiltet, på veg ut av bygda. Då plutselig helser alle på alle. For nokre veker sidan var eg på ei naboøy, eg skal ikkje nemne namn- og gjekk tur saman med ei venninne. Der var det ingen som helste på kvarandre, sjølv midt i tjukkaste skogen. Her på Rubben helser vi på kvarandre i det minste i Stangervågen. Det er fint!

Nokre plassar er det slik at når det kjem nokre nye til bygda, så stoppar dei bilane langs vegen og stikk bustehovuda ut og spør: ”Hei! Kven er du? Eg har ikkje sett deg før?” Andre plassar er det slik at ingen tør å helse på nye folk før det har gått minst et par veker. Vi har budd litt ulike plassar- og eg har opplevd begge deler.

Det første eg la merke til her på Rubbestadneset då vi kom flyttande var skrifta på veggen til skulen- Kom, og bli med oss! Det er eit fint motto om inkludering- noko å leve opp til, både for vaksne og barn her i bygda vår.

Det går nokre historiske linjer mellom 17. mai, nasjonsbygginga og inkludering. Henrik Wergeland, som meir enn nokon andre har definert nasjonaldagens innhold, og som har vore ein av våre fremste forkjemparar for norske verdiar og gryande nasjonal sjølvbevissthet utover 1800-talet, var ein sterk forkjempar for opphevelsen av jødeparagrafen. Han meinte at eidsvollmennene hadde gjort ein feil i 1814 då dei nekta jødar adgang til riket. Det var i strid med kristen nestekjærlighet og den liberale ånd i grunnlova forøvrig. Og det var i strid med grunnlova sine demokratiske prinsipp. Hans utrettelige kamp gjennom eigen svakhet og sjukdom, førte tilslutt til at jødar vart inkludert i landet vårt i 1851, seks år etter at Wergeland sjølv var død.

Så har vi barnetoga. I 1841 presenterte Wergeland Smaaguttenes nasjonalsang, med den kjende strofa: ”Vi ere en Nation vi med, vi smaa en Alen lange”. Med dette vart det slått verkeleg fast kva 17.mai skulle handle om. I 1870 tok diktaren Bjørnstjerne Bjørnson, etter ein idé av skulestyrar Peter Qvam, initiativ til det første barnetoget. Slik vart 17.mai etterkvart barnas dag. I mange land vert nasjonaldagar feira med militærparadar. Heldige er vi som feirer på dei små sine premisser med leik, hurrarop og barnetog. I vår feiring har vi sett dei minste og mest sårbare blant oss i sentrum.

Her har vi altså to viktige grupper- i gryande nasjonsbygging og i 17.mai si inkluderingsånd. To grupper som ikkje var rekna med i samtida. Jødane som vart sett på som samfunnets avskum, fekk altså tilgang til riket og barna, som på den tida ikkje akkurat skulle synast, fekk vere midtpunkt på landets nasjonaldag. Eg er takknemlig for at vi i dag feirer eit demokrati som inkluderer alle- og at vi kan feire eit land som hegner om dei små i samfunnet vårt. Dette er viktige verdiar vi bygger landet vårt på.

Om vi reiser framover igjen til vår samtid treng vi fortsatt å minne oss om verdien av å inkludere dei svakaste. I dag har vi eit heilt anna barnesyn og det er heldigvis veldig få som vil ekskludere grupper av mennesker frå landet vårt. Men ting set oss på prøve. Flyktningkrisa i Europa har kome tett på oss siste året. I følge statistisk sentralbyrå er no 3,6 % av befolkinga flyktningar. I fjor kom 30 000 flyktningar til oss. Omtrent 3 av 4 av desse får oppholdstillatelse. Greier vi å inkludere desse nye?

Det blir snakka mykje om integrering- at dei nye må tilpasse seg. Men integrering går to vegar-Inkludering og integrering krev at ein opnar opp. Vi må alle gje av oss sjølve. Vi må alle endre oss. Vi må alle integrere oss i det nye vi.

Samfunnet vårt har alltid vore og vil alltid vere i stadig endring. Kulturar vert endra. Norge i dag er ikkje det same Norge som mine besteforeldre vaks opp i. Dei levde med krigens gru i det som skulle vere deira beste barne og ungdomstid. Dei levde i eit Norge eg ikkje kjenner. Så går det ei linje frå min besteforeldregenerasjon til mi nye venninne eg fortalte om. Dei har for det første opplevd krig på kroppen, og opplevd korleis det merka dei. Fleire av mine besteforeldre bar gjennom heile livet med seg angst og frykt på grunn av krigen, akkurat som mi nye venninne. Ein anna ting er at mine besteforeldre var, meir enn meg, takksame for eit fritt land- akkurat som mi nye veninne. Vi menneske er grunnleggande like. Det finst ikkje eit vi og dei eigentleg- det finst berre eit oss. 17.mai er kvart år ei sterk påminning om det.

Eg er så heldig å få vere lærar til ei gruppe med innvandrarar frå heile verda. I møte med desse nye landsmenn og -kvinner, som kanskje har flykta frå land med diktatur og vanstyre blir eg påminna om kor viktig det er å hegne om og verne om dei demokratiske prinsippa grunnlova vår bygger på.

17.mai handlar om eit ”oss”- det handlar om vårt land, vår grunnlov, vårt demokrati og vår alles frihet. ”Kom og bli med oss,” som det står som ei påminning på skuleveggen. Vi lærer barna våre at alle skal få vere med i leiken, men tek vi med oss desse verdiane sjølv, inn i vaksenlivet?

Vi treng alle å bli sett og bli inkludert, kanskje ekstra i ei tid som dette- når arbeidsplassane våre er usikre. Bømlingane har også blitt påminna den siste tida på at livet er skjørt. Folk har blitt riven frå oss. Vi har fått sterke påminningar om at livet ikkje er sjølvsagt.

Vi treng alle å bli inkludert og sett- også innanfor Rubbestadneset-skiltet. Vi treng det på alle dei andre dagane, dei dagane kvardagskleda er på og bunaden heng i skapet. Dei dagane vi dreg ned rullegardina. Det skal ikkje så mykje til- eit smil, eit hei, eit blikk, ein sms, eit klapp på skudera. At nokon reknar med oss. Vi treng å løfte blikka våre opp frå skjermane våre og sjå kvarandre inn i augene. Vi treng det varme handtrykket. Vi treng ”Hjartevarme Bømlo”, alle og einkvar.

Så la oss ta 17.mai-holdninga om inkludering og fellesskap med oss vidare, også i morgon, den 18.mai og dagen deretter, den 19.mai- og resten av året. Ja, vi elsker dette landet! Dette landet som vi feirar, vårt demokrati, vår frihet, vårt fellesskap.

Kom- og bli med oss! Gratulera med dagen!

 

 

Denne talen vart haldt i Rubbhallen på Rubbestadneset 17.mai 2016 kl 15.30

Der sauene går på fire og hyrdar på to

”Det er ein grunn til at pastoren kan vite meir om Guds vilje.” Predikanten verka sjølvsikker der han forkynte den siste nye store openberringa. ”Hyrdar går på to bein, medan sauene går på fire.”

untitled-300

foto: Solveig Grønstøl

Dette var heilt vanleg teologi i samanhengane eg gjekk i 10-20 år tilbake i tid, i trusrørsle og pinsekarismatisk samanheng. Det var opplest og vedteke at dei Gud hadde innsett, for det var sjølvaste Gud som hadde innsett leiarane, ja dei visste meir om Guds vilje enn andre folk. Det var nokre som hadde monopol på å vite kva Gud ville, nokre som kunne sei: ”Gud har sagt og då blir det slik”. Ja, og så var det slik då. Kven kunne sei mot det som vart forkynt når sjølvaste Gud hadde sagt noko?

Så var det jo ikkje alt som var så viktig. Om Gud ville at vi skulle brukar songar frå Hillsong eller OKS var bagatellmessige greier. Men om han hadde sagt at vi skulle bruke Evangelietonar eller Sangboka, ja då hadde det nok brått vorte meir bråk. Heldigvis sa han aldri det.

Når leiarar høyrte frå Gud at dei sjølve skulle sitje i leiarskapen, på tross av at dei mangla nødvendige eigenskapar, ja då kunne det bli vanskeleg. Særleg vart dette vrient fordi ein hadde skrota menighetsdemokratiet. Pastoren og hans utvalgte leiarskap sat i realiteten på livstid, eller iallefall så lenge dei sjølve fann det for godt. Det var ikkje så lett heller når Gud hadde sagt til leiarane at dei skulle lage til store konferansar fordi menigheten skulle bli eit slags vekkingssenter. Då fekk det ganske store konsekvensar også for andre enn leiarane sjølve som måtte gje av både pengar og tid inn i dei store visjonane. Endå verre var det der folk vart sendt rundt om i landet på oppdrag fordi pastoren hadde fått ei openberreing om Guds vilje. Folk vart peika ut på møter og befalt både hit og dit i landet. Protesterte dei, gjekk dei mot Guds vilje. Det kan ikkje ha vore så lett for dei involverte som pakka sakene sine i tru på at det var Gud som hadde talt.

 

Ikkje alle var like ekstreme. Ikkje alle leiarar i trusrørsla misbrukte makta si. Ikkje alle pinsekarismatiske leiarar gjer det heller. Men det er min påstand at der leiarane går på to bein og medlemmene på fire, vil dei aller fleste leiarar, om dei ikkje er særdeles godhjarta og snille, kome til å trakke over nokre grenser. Der slike syn er rådande vil leiarar nesten uansett, kome til å trakke på dei ein er sett til å tene. I den augneblinken ein leiar argumenterer med at ”Gud har talt”, lukker han eller ho alle rom for tvil og refleksjon. Det vert umogleg å kome med motargument og det vert umogleg å stille kanskje heilt nødvendige spørsmål. Resultatet vert ein viljelaus saueflokk på fire og ein i alt for mange tilfelle, ufrivillig tyrann på to.

Framleis frelst?

Framleis frelst, men utbrend på menighet. Det høyres kanskje rart ut, men det er det eg er. Terapeuten eg gjekk til, som visste kva han snakka om, kalla det nettopp det. Eg greier det ikkje, uansett kva eg gjer og kva eg prøver.

Historia mi er lang og kronglete. Ho byrja med pur Jesusforelsking på ten-festivalar i tidlig ungdomstid, gjekk vegen om fanatisk-karismatisk-sekterisk bibelskule på 90-talet og vidare gjennom både trus- og pinsekarismatiske kyrkjer. Alle med nokre fellestrekk som ikkje alltid var uttalt, men det låg i korta: Vi var dei som hadde den siste openberringa i tida. Det var vi som hadde forstått det, og dessutan: Vi trur på bibelen slik han står. Litt stolte kunne vi vere. For ikkje alle kristne gjorde det.

Fanatisme, fundamentalisme, bibeltruskap. Orda smakar dårleg no for tida. Men på 90 og 2000- talet var det ord med positiv klang i miljøa eg vanka i. Å vere dedikert, helst godt over hundre prosent, lønte seg. Det viste at ein gjekk med Gud.

Om vekkelsen som aldri kom
I Toronto. Foto: Solveig Grønstøl

Ein skulle nesten tru ein kappast om å vere den mest ekstreme og uthaldande. Lange møter og konferansar og timelange lovsongsmøter. Bønnenetter. Åndelege manifestasjonar. Falling og risting. Brøling og hysterisk latter. Alt dette var ingrediensar, tidvis. Jo meir action, desto meir Heilag Ande. Så var det desse åndelege fyllekulene. Ein gong vart eg filma på nært hald medan eg hadde ein slags ”åndeleg latterkrampe”. Nærbilete av meg vart kringkasta på lokal-TV. Eg var 15 år den gongen. Om eg var aldri så brennande for Jesus, hugsar eg det som svært ubehageleg. Eg hadde ikkje akkurat lyst å vise meg ute dagen etterpå. Ein anna gong slo predikanten meg så hardt i magen at eg ramla i golvet og slo hovudet hardt i møteverten sitt kne. Det var ungdomsmøte. Predikanten var ein av dei store stjernene. Dei rundt meg trudde eg var full i ånden. Eg gjekk fortumla heim. Det var mørkt og kaldt ute. Eg var livredd for å svime av på vegen. Det var før mobiltelefonens tid. Eg var snart 16.

Som vaksen gjekk eg inn og ut av miljøa. Vart det for ekstremt, trakk eg meg til sides. Men eg haldt meg i nærleiken, redd for å gå glipp av Guds plan for meg. Så tidvis var eg med, brennande for Gud og med ei nagande kjensle over at eg kanskje gjekk glipp av Guds vilje om eg ikkje gav meg inn under dei fine visjonane og trua på vekkinga. Sakte, men sikkert, viska eg ut meg sjølv i iveren etter å tene noko større. Eg vart dyktig på å undertrykke eigne kjensler og eg let meg kaste omkring av andre sine og mine eigne visjonar.

Så kom dagen då eg ikkje orka hykleriet lengre. Eg orka ikkje lengre gje alt for noko eg ikkje trudde på lenger. Ei vekking som aldri kom. Leiarar som manipulerte folk med ”Guds vilje” og såkalla profetiar. Leiarar som påstod dei var innsett av Gud og hadde eit kall, men som behandla andre så dårleg at eg hadde store problem med å sjå korleis Gud kunne vere med i det heile. Predikantar som innhenta informasjon på menigheten sitt bakrom for så å presentere sladder i profetiform. Dessutan skjemtes eg over meg sjølv. Ikkje berre hadde eg drive meg sjølv hardt, men også andre. Også eg hadde trådd over grenser. No var eg så uendelig sliten. Eg fann meg sjølv i ein situasjon der eg måtte finne meg sjølv att. Eg var blitt ei som ikkje såg dei rundt meg, ei som aldri hadde ro, ei som tenderte til å bruke både seg sjølv og andre som middel på vegen. Sjølv om eg hadde gode intensjonar om å tene Gud, hadde eg gjort alt dette.

Dagens mobilbilde
foto: Solveig Grønstøl

Eg tok steget, sa at nok var nok, og meldte meg ut. No venta eg ikkje lenger på stemma der oppe. Eg handla fordi eg måtte. Livet mitt låg berre i mine eigne hender.

Fridomen på utsida var både god og vond. Eg sakna fellesskapen, men nøyt det å endeleg kunne tenke fritt og sjølvstendig att. Heilt sidan min tidlege ungdom hadde eg vore fanga i desse sjølvdestruktive sekteriske miljøa. Eg brukte lang tid på å finne meg sjølv og finne ut kva eg trudde på. Iblant nærma eg meg miljøa igjen, men eg svinsa berre fort forbi. Det viste seg etterkvart at eg var alt for brent til å vere med. Ein anna ting var at eg såg spelet frå utsida. Stammespråket der inne verka alt for ekskluderandre. Eg hadde tenkt sjølv, for lenge.

Når ein har gått på kompromiss med sine eigne verdiar og personlegdom i så mange år som eg gjorde, har det teke tid å finne ut kven eg var eigentleg og kva eg trudde på. Så ein dag kom dagen då eg lura på om eg verkeleg trudde. Var eg frelst, eg som hadde tapt sjølve Guds augnestein, menigheten? Kunne eg vere frelst eg som måtte forlate alt eg hadde vore med på for å berge meg sjølv?

cropped-zz4s8960mot-havet.jpg
foto: Solveig Grønstøl

Så etterkvart som åra gjekk kom eg gradvis til at det var Gud som haldt meg fast. Det var ikkje eg som skulle halde i han. Hans eksistens overgår kva eg greidde å tru. Han var der om eg ikkje følte det. Det faktum at eg ikkje lengre greidde og makta vere brennande for han, endra ingenting i forhold til kven Gud var. Ein dag greidde eg endeleg å slå meg til ro med at eg hadde ikkje blod på hendene, sjølv om metaforen som predikanten brukte i mi ungdomstid sat som spikra. Det er ikkje menneske som skal frelse. Eg er ikkje lengre ei brikke i eit større spel. Eg er berre meg.

Gud er. Det er han uansett kva eg har føre meg. Det er det som er den store løyndomen. I det kan eg kvile. Eg, med den eg er og det eg gjer endrar aldri kven Gud er. Så eg er framleis frelst. Gud gjorde det.

 

 

Frelst på VG-tv

Halvbror i Herren Bjørn Aslaksen

Jesussoldaten– Anders Torp

Hjelpekilden